รายชื่อประเทศกัญชาเสรีทั่วโลก อัพเดทล่าสุดกัญชาเสรีในไทยและเยอรมนี

กระแสการเปิดเสรีกัญชาทั่วโลกกำลังเป็นที่จับตา ประเทศแล้วประเทศเล่าเริ่มมีการทบทวนกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับกัญชา ไม่ว่าจะเป็นเพื่อประโยชน์ทางการแพทย์ เศรษฐกิจ หรือแม้กระทั่งการใช้เพื่อสันทนาการ สิ่งนี้ทำให้เกิดคำถามว่า กัญชาเสรี คืออะไรกันแน่ และประเทศใดบ้างที่ได้ก้าวเข้าสู่การเป็น ประเทศกัญชาเสรี อย่างเต็มตัว บทความนี้จะพาไปสำรวจความหมายของ กัญชาเสรี สถานการณ์ล่าสุดในประเทศไทย และเจาะลึกกรณีศึกษาที่น่าสนใจอย่างประเทศเยอรมนี พร้อมอัปเดตรายชื่อ ประเทศกัญชาเสรี อื่นๆ ทั่วโลก

กัญชาเสรี คืออะไร?

คำว่า กัญชาเสรี มักถูกใช้เพื่ออธิบายสถานการณ์ที่กฎหมายอนุญาตให้มีการปลูก ครอบครอง จำหน่าย หรือใช้กัญชาได้อย่างถูกกฎหมาย อย่างไรก็ตาม คำนี้มีความหมายที่กว้างและแตกต่างกันไปในแต่ละบริบท ไม่ได้หมายถึงความอิสระแบบไร้ขอบเขต แต่เป็นการยกเลิกการจัดกัญชาเป็นยาเสพติดประเภทร้ายแรง และนำมาอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลของภาครัฐแทน โดยทั่วไปแล้ว การเปิด กัญชาเสรี สามารถแบ่งออกเป็นหลายระดับ ได้แก่:

1. การใช้กัญชาทางการแพทย์ (Medical Cannabis): อนุญาตให้ใช้กัญชาหรือสารสกัดจากกัญชาเพื่อวัตถุประสงค์ทางการแพทย์ภายใต้การกำกับดูแลของแพทย์และหน่วยงานสาธารณสุข มักมีการกำหนดโรคหรืออาการที่อนุญาตให้ใช้ได้
2. การลดทอนความเป็นอาชญากรรม (Decriminalization): การที่กฎหมายยกเลิกโทษทางอาญาสำหรับการครอบครองกัญชาในปริมาณเล็กน้อยเพื่อการใช้ส่วนตัว อาจยังคงมีโทษปรับทางปกครองอยู่ แต่จะไม่ถูกจับกุมหรือดำเนินคดีอาญา
3. การเปิดเสรีเพื่อสันทนาการ (Recreational Legalization): อนุญาตให้ประชาชนทั่วไปที่มีอายุตามเกณฑ์ (มักจะเป็น 21 ปีขึ้นไป) สามารถครอบครอง ปลูก และใช้กัญชาเพื่อสันทนาการได้อย่างถูกกฎหมาย ซึ่งมักจะมาพร้อมกับระบบการควบคุม การจำหน่าย และการเก็บภาษีที่เข้มงวด

ดังนั้น เมื่อพูดถึง ประเทศกัญชาเสรี มักจะหมายถึงประเทศที่อย่างน้อยก็มีการลดทอนความเป็นอาชญากรรม หรือที่ชัดเจนที่สุดคือการเปิดเสรีเพื่อการแพทย์และสันทนาการ การทำความเข้าใจความแตกต่างเหล่านี้เป็นสิ่งสำคัญ เพราะสถานะทางกฎหมายของกัญชาในแต่ละประเทศมีความหลากหลายซับซ้อน

สถานการณ์กัญชาเสรีในประเทศไทย

สำหรับ ประเทศไทยกับกัญชาเสรี นั้น ถือเป็นกรณีศึกษาที่มีความเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็วและเป็นที่ถกเถียงกันอย่างกว้างขวาง ในวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2565 ประเทศไทยได้ประกาศปลดล็อกกัญชาออกจากการเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 (ยกเว้นสารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% ซึ่งยังถือเป็นยาเสพติด) นับเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่ทำให้ส่วนต่างๆ ของพืชกัญชา รวมถึงช่อดอก ไม่ถือเป็นยาเสพติดอีกต่อไป

อย่างไรก็ตาม การปลดล็อกครั้งนี้ถูกตีความและนำไปใช้อย่างหลากหลาย เนื่องจากยังไม่มีกฎหมายเฉพาะที่จะมาควบคุมการใช้กัญชาอย่างชัดเจนในทันที ทำให้เกิดสุญญากาศทางกฎหมายในบางมิติ แม้เจตนารมณ์หลักของการปลดล็อกจะเน้นไปที่การส่งเสริมการใช้เพื่อการแพทย์และเศรษฐกิจ แต่ในทางปฏิบัติ การไม่มีกฎหมายควบคุมการใช้เพื่อสันทนาการที่ชัดเจน ทำให้เกิดความสับสนและการใช้ในลักษณะที่อาจไม่ตรงตามเป้าหมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นการใช้เพื่อสันทนาการในที่สาธารณะ หรือการเข้าถึงของเยาวชน

ปัจจุบัน รัฐบาลไทยกำลังอยู่ระหว่างการพิจารณาร่างกฎหมายกัญชาฉบับใหม่ เพื่อนำกัญชากลับเข้าสู่ระบบการควบคุมที่เข้มงวดมากขึ้น โดยมีแนวโน้มที่จะเน้นย้ำการใช้เพื่อการแพทย์และสุขภาพ ขณะเดียวกันก็พยายามควบคุมการใช้เพื่อสันทนาการให้อยู่ภายใต้ขอบเขตที่จำกัด หรืออาจมีการนำช่อดอกกัญชากลับไปเป็นยาเสพติดบางส่วน เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในช่วงสุญญากาศทางกฎหมาย สถานการณ์ของ ประเทศไทยกับกัญชาเสรี จึงยังคงมีความไม่แน่นอนและอยู่ระหว่างการปรับเปลี่ยนตามนโยบายของรัฐบาลชุดปัจจุบัน นับเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญสำหรับทิศทางของกัญชาในประเทศไทย

กัญชาเสรีในประเทศเยอรมัน

ในทางกลับกัน ประเทศเยอรมนีได้แสดงให้เห็นถึงแนวทางการเปิด กัญชาเสรี เพื่อสันทนาการที่ชัดเจนและมีแบบแผน โดยเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2567 เยอรมนีได้กลายเป็นประเทศที่ใหญ่ที่สุดในสหภาพยุโรปที่อนุญาตให้มีการครอบครองกัญชาเพื่อการใช้ส่วนตัวได้อย่างถูกกฎหมาย

ภายใต้กฎหมายใหม่นี้ ผู้ใหญ่ที่มีอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไปในเยอรมนีสามารถครอบครองกัญชาแห้งได้สูงสุด 25 กรัมในที่สาธารณะ และสูงสุด 50 กรัมที่บ้าน นอกจากนี้ ยังอนุญาตให้ปลูกกัญชาในครัวเรือนได้สูงสุด 3 ต้นต่อคน โดยมีเงื่อนไขว่าต้องเก็บรักษาไว้ไม่ให้เด็กเข้าถึงได้

อย่างไรก็ตาม การเปิด กัญชาเสรี ในเยอรมนีครั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถซื้อขายกัญชาได้ทั่วไปตามร้านค้าทันที แต่จะมีการนำร่องผ่าน “ชมรมกัญชาเพื่อสังคม” (Cannabis Social Clubs) ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 ซึ่งสมาชิกของชมรม (สูงสุด 500 คน) จะสามารถรับกัญชาจากชมรมได้ในปริมาณที่จำกัดต่อเดือน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อควบคุมคุณภาพและป้องกันตลาดมืด นอกจากนี้ กฎหมายยังมีการจำกัดการบริโภคกัญชาในบางพื้นที่ เช่น ใกล้โรงเรียน สนามเด็กเล่น หรือสถานกีฬา

การเคลื่อนไหวของเยอรมนีสู่ กัญชาเสรี มีเป้าหมายหลักเพื่อต่อสู้กับตลาดมืด ลดอาชญากรรมที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด ปกป้องสุขภาพของเยาวชนโดยการควบคุมการเข้าถึง และสร้างรายได้เข้ารัฐจากการเก็บภาษี แม้จะยังคงมีข้อจำกัดและกฎระเบียบที่ซับซ้อน แต่เยอรมนีได้แสดงให้เห็นถึงโมเดลของการเปิดเสรีเพื่อสันทนาการที่มีการวางแผนอย่างรอบคอบ

รายชื่อ ประเทศกัญชาเสรี อื่นๆ ทั่วโลก

นอกเหนือจากกรณีของประเทศไทย (ที่มีสถานะซับซ้อนและอยู่ระหว่างการปรับเปลี่ยน) และเยอรมนี (ที่เพิ่งเปิดเสรีเพื่อสันทนาการ) ยังมีอีกหลายประเทศทั่วโลกที่ได้ก้าวสู่การเป็น ประเทศกัญชาเสรี ในรูปแบบต่างๆ ทั้งเพื่อการแพทย์และการสันทนาการ ที่น่าสนใจมีดังนี้:

กัญชาเสรีประเทศแคนาดา

ประเทศแคนาดา เป็นหนึ่งในประเทศแรกๆ ที่เปิดกัญชาเสรี ทั้งกัญชาทางการแพทย์และเพื่อสันทนาการทั่วประเทศ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 มีระบบการควบคุม การปลูก การจำหน่าย และการเก็บภาษีที่ชัดเจน

กัญชาเสรีประเทศสวิตเซอร์แลนด์

การใช้ กัญชาทางการแพทย์ ในสวิตเซอร์แลนด์มีมานานแล้ว แต่ก่อนหน้านี้ผู้ป่วยต้องเผชิญกับขั้นตอนที่ยุ่งยากและซับซ้อน โดยต้องยื่นเรื่องขออนุญาตพิเศษจากสำนักงานสาธารณสุขแห่งสหพันธรัฐ (Federal Office of Public Health: FOPH) ซึ่งทำให้ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยไม่สามารถเข้าถึงยาได้ทันท่วงที

อย่างไรก็ตาม ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2022 รัฐบาลสวิตเซอร์แลนด์ได้มีการแก้ไขกฎหมายครั้งใหญ่ โดยได้ยกเลิกข้อกำหนดที่ต้องขออนุญาตจาก FOPH ทำให้แพทย์สามารถสั่งจ่ายผลิตภัณฑ์ กัญชาทางการแพทย์ ให้กับผู้ป่วยได้โดยตรง เหมือนกับการสั่งจ่ายยาชนิดอื่นๆ การเปลี่ยนแปลงนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ช่วยลดอุปสรรคให้กับผู้ป่วยที่ต้องการการรักษาด้วยกัญชา

อุรุกวัย: เป็นประเทศแรกของโลกที่เปิดเสรีกัญชาเพื่อสันทนาการอย่างเต็มรูปแบบในปี พ.ศ. 2556 โดยภาครัฐมีบทบาทในการควบคุมการผลิตและจำหน่ายอย่างเข้มงวด

สหรัฐอเมริกา: สถานะทางกฎหมายของกัญชาในสหรัฐฯ มีความหลากหลายมากในแต่ละมลรัฐ แม้ในระดับรัฐบาลกลางกัญชายังคงเป็นสิ่งผิดกฎหมายภายใต้กฎหมายควบคุมสารเสพติด แต่มีหลายสิบมลรัฐที่ได้เปิดเสรีกัญชาเพื่อการแพทย์ และมากกว่า 20 มลรัฐที่เปิดเสรีเพื่อสันทนาการ เช่น แคลิฟอร์เนีย โคโลราโด วอชิงตัน นิวยอร์ก เป็นต้น การเปิดเสรีในแต่ละมลรัฐมีกฎเกณฑ์ที่แตกต่างกันไป

เนเธอร์แลนด์: แม้จะไม่ใช่การเปิดเสรีอย่างเป็นทางการ แต่เนเธอร์แลนด์มีนโยบาย “ยอมผ่อนปรน” (Tolerance Policy) ที่อนุญาตให้มีการจำหน่ายและบริโภคกัญชาในปริมาณเล็กน้อยได้ในร้านค้าที่เรียกว่า “คอฟฟี่ช็อป” (Coffeeshops) ที่ได้รับอนุญาตให้จำหน่ายกัญชาในปริมาณจำกัดภายใต้เงื่อนไขที่เข้มงวด แม้ว่าการผลิตและการจำหน่ายในวงกว้างยังคงผิดกฎหมาย แต่รัฐบาลได้ผ่อนปรนการบังคับใช้กฎหมายในบางด้าน แม้การผลิตและการค้าส่งยังผิดกฎหมาย แต่ก็เป็นที่รู้จักในฐานะหนึ่งในแนวทางที่ผ่อนปรนที่สุดในยุโรป

สเปน: มีแนวทางที่เรียกว่า “ชมรมกัญชา” (Cannabis Social Clubs) ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่สมาชิกสามารถปลูกและบริโภคกัญชาภายในพื้นที่ส่วนตัวของชมรมได้ แม้การซื้อขายในที่สาธารณะยังผิดกฎหมาย แต่กฎหมายยอมผ่อนปรนให้กับการปลูกและการบริโภคในพื้นที่ส่วนตัว

มอลตา: เป็นประเทศแรกในสหภาพยุโรปที่เปิดเสรีกัญชาเพื่อการใช้ส่วนตัวในปี พ.ศ. 2564 อนุญาตให้ครอบครองและปลูกในปริมาณจำกัด รวมถึงการจัดตั้งชมรมกัญชาไม่แสวงหาผลกำไร

ลักเซมเบิร์ก: ได้ผ่านกฎหมายอนุญาตให้ปลูกและบริโภคกัญชาในปริมาณเล็กน้อยในพื้นที่ส่วนตัวได้ในปี พ.ศ. 2565 ถือเป็นการลดทอนความเป็นอาชญากรรมและก้าวสู่การเปิดเสรีบางส่วน

รายชื่อเหล่านี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของ ประเทศกัญชาเสรี ที่มีการเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายที่สำคัญ นอกจากนี้ยังมีอีกหลายประเทศทั่วโลกที่มีการอนุญาตให้ใช้กัญชาเพื่อการแพทย์ หรือมีการลดทอนความเป็นอาชญากรรมสำหรับการครอบครองในปริมาณน้อย ซึ่งแสดงให้เห็นถึงแนวโน้มของโลกที่กำลังปรับเปลี่ยนมุมมองต่อพืชชนิดนี้

การเปิด กัญชาเสรี ในแต่ละประเทศมีที่มา วัตถุประสงค์ และรูปแบบการควบคุมที่แตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับบริบททางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองของประเทศนั้นๆ ขณะที่บางประเทศเน้นไปที่ประโยชน์ทางการแพทย์และเศรษฐกิจ บางประเทศก็กล้าที่จะก้าวไปสู่การเปิดเสรีเพื่อสันทนาการพร้อมกับการวางระบบควบคุมที่เข้มงวด

สำหรับประเทศไทย แม้จะมีการปลดล็อกกัญชาครั้งใหญ่ในปี 2565 แต่สถานการณ์ของ ประเทศไทยกับกัญชาเสรี ยังคงมีความคลุมเครือและอยู่ระหว่างการกำหนดทิศทางที่ชัดเจนในอนาคต ต่างจากประเทศอย่างเยอรมนี แคนาดา หรืออุรุกวัย ที่มีกรอบกฎหมายสำหรับการใช้เพื่อสันทนาการที่กำหนดไว้อย่างเป็นระบบ

การศึกษาโมเดลของ ประเทศกัญชาเสรี เหล่านี้ สามารถเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการพิจารณากฎหมายและนโยบายเกี่ยวกับกัญชาในประเทศอื่นๆ รวมถึงประเทศไทยเอง เพื่อหาแนวทางที่เหมาะสมที่สุดในการควบคุมและใช้ประโยชน์จากพืชชนิดนี้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อสังคมและเศรษฐกิจ ขณะเดียวกันก็ต้องคำนึงถึงผลกระทบด้านสาธารณสุขและความปลอดภัยอย่างรอบด้าน.

---

References Information and Images:

• Cannabis Act – Government of Canada
• Uruguay’s Cannabis Law: What It Means for the World – Drug Policy Alliance
• ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุยาเสพติดให้โทษในประเภท ๕ พ.ศ. ๒๕๖๕
• State Marijuana Laws – National Conference of State Legislatures
• Personal Use of Cannabis in the ACT – ACT Government
• Drug policy of the Netherlands – Wikipedia
• Cannabis in Spain – Wikipedia
• Drug Policy in Portugal: Setting the Record Straight – Drug Policy Alliance
• Germany legalises cannabis for personal use – BBC News](https://www.bbc.com/news/world-europe-68374729)
• Cannabisgesetz: Was ab wann gilt – Bundesministerium für Gesundheit
• United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC)
• World Health Organization (WHO)
• New Frontier Data (บริษัทวิเคราะห์ข้อมูลอุตสาหกรรมกัญชา)
• Image for this article: Unsplash website (unsplash.com)